Gdzie kupować jedzenie i dlaczego to ma znaczenie? Polskie alternatywy dla żywności masowej.


Nasze zwyczaje żywieniowe różnią się bardzo od tych, które mieli jeszcze nasi dziadkowie i babcie. System sprzed 50 lat był o wiele prostszy, a jedzenie przebywało krótką drogę od lokalnego rolnika do naszego stołu. Dziś mamy więcej upraw liczonych w tysiącach hektarów, na których stosowane są liczne chemiczne środki powodujące, że rośliny rosną większe czyli ważą więcej, więc można je drożej sprzedać. Skutek tego taki, że mają one mniej wartości odżywczych, gleba zostaje wyjałowiona, grunty są wylesiane, paliwa kopalne nadużywane, a rolnik uprawiający kilka hektarów… cóż, nie posiada zbyt wielu narzędzi, aby sobie radzić. 70% światowej żywności produkują drobni rolnicy, a więc można śmiało powiedzieć, że problem jest dużej wagi.

Jeszcze 10 lat temu zachwycał nas widok truskawki w sklepie zimą. Brak pomidorów w styczniu czy lutym, jeszcze 5 lat temu wywoływał oburzenie. Dziś na szczęście mija zachłyśnięcie się modą na wyczarowaną z kapelusza żywność, wraca zdrowy rozsądek, budzi się świadomość tego co naprawdę pakujemy do koszyka przy półce sklepowej. Coraz częściej czytamy etykiety na produktach spożywczych, pytamy o kraj pochodzenia, zwracamy uwagę na to, aby w diecie nie było produktów, które nie są dla nas naturalne.

Przedstawiamy najciekawsze, najbardziej aktywne polskie organizacje walczące o powrót do naturalnych i zdrowych zwyczajów żywieniowych. Mamy nadzieję, że znajdziecie tutaj coś dla siebie. Zapraszamy także do dzielenia się z nami własnymi sposobami na 'powrót do natury'.

-

Suwerenność Żywnościowa

-

Nyeleni  Polska

Nyeleni Polska to część globalnego ruchu zrzeszającego blisko 200 milionów rolników. Chodzi o zaprojektowanie nowego systemu żywnościowego w oparciu o zasady suwerenności żywnościowej. Ruch jest całkowicie demokratyczny, każdy może wnieść coś od siebie. Należą do niego gospodarstwa ekologiczne, kooperatywy spożywcze i rws’y, czy szkoły agroekologii i permakultury. Pełny tekst deklaracji można znaleźć w linku poniżej. Znajduje się w niej m.in. zmiana systemu produkcji, konsumpcji i dystrybucji żywności - aby zdrowa, lokalnie produkowana żywność trafiała do wszystkich członków społeczeństwa - także tych o niskich dochodach lub bez dochodów.

Linki: Strona wwwDeklaracja Nyeleni

+ KAMPANIA “Dlaczego nie kupuję w supermarkecie” (wraz z Kooperatywą Dobrze)

Nazwa inicjatywy mówi sama za siebie. Polega na bojkocie żywności kupowanej w wielkopowierzchniowych sklepach. “Ekspansja supermarketów ma poważne konsekwencje dla środowiska naturalnego – ze względu na to jaki model rolnictwa i konsumpcji promuje. Tylko rolnictwo przemysłowe jest w stanie sprostać wymogowi minimalizacji kosztów narzucanemu przez supermarket, dzięki mechanizacji i intensyfikacji produkcji. W tym wypadku obniżanie kosztów oznacza tak naprawdę przerzucenie ich na innych, przede wszystkim na środowisko, od którego wszyscy zależymy.”

Blog kampanii (bardzo ciekawe artykuły)

Fundacja Międzynarodowa Koalicja dla Ochrony Polskiej Wsi - ICPPC - Jadwiga Łopata & Julian Rose – EKOCENTRUM ICPPC

Organizacja jest bardzo aktywna organizując liczne protesty, pikiety, konferencje, zbierając podpisy pod deklaracjami i petycjami. Bacznie obserwują regulacje prawne i ustawy, a także alarmują o niekorzystnych skutkach zmian, które przeprowadzają prawodawcy na korzyść lobbującego wielkiego przemysłu, sieci sklepów wielkopowierzchniowych i korporacji. Tworzą także własne projekty ustaw, a w codziennym życiu w Ekocentrum w Stryszowie (niedaleko Krakowa) uczą jak w praktyce realizować to co głoszą. Dyrektorzy uważają, że polska wieś to wielki skarb, ale znajduje się w wielkim zagrożeniu.

W Ekocentrum ICPPC w Stryszowie odbywają się warsztaty dotyczące rolnictwa, permakultury, ekobudownictwa czy szeroko pojętej samowystarczalności. 

Linki: Strona www Fundacji ICPPCStrona www Ekocentrum ICPPC

+ KAMPANIA "Bezpośrednio od polskiego rolnika"

Celem kampanii jest podniesienie świadomości o tym, dlaczego warto i jak to zrobić, by pozyskiwać żywność bezpośrednio od producenta - rolnika. Chodzi o to, aby konsumenci mieli łatwiejszy dostęp do dobrej jakości żywności, a to wymaga "zalegalizowania prawdziwej polskiej żywności", czyli zmian w prawie. Rolnicy nieprowadzący działalności gospodarczej mają dziś ograniczone możliwości sprzedaży swoich przetworzonych wyrobów.

Linki: Strona www kampaniiPoznaj i podpisz Deklarację Belwederską (Karta Prawdziwego Rolnictwa i Prawdziwej Żywności)

-
Kooperatywy Spożywcze
-

Kooperatywa spożywcza to wspólne, zorganizowane działanie grupy osób, aby kupować żywność od rolników z wyłączeniem pośredników. Pośród szeregu zalet kooperatyw istnieje jedna kluczowa - możemy mieć zdrowe (ekologiczne) jedzenie TANIO. Trzeba się o to tylko troszeczkę bardziej postarać np. zapisać do kooperatywy lub pomóc jako wolontariusz - poszczególne kooperatywy mają swoje własne zasady. Ludzie, którzy są przyzwyczajeni, że zdrowa żywność jest droższa (niż… pozostała) są często zdziwieni, że to w ogóle działa.

Link: Pełna lista polskich kooperatyw spożywczych

Kooperatywa Dobrze - Warszawa

Organizatorzy Kooperatywy Dobrze prowadzą dwa sklepy w Warszawie (Wilcza 29a, Andersa 27). Każdy może tam zaopatrzyć się w żywność wytworzoną przez drobnych rolników z pobliskich miejscowości taniej niż w sklepach ekologicznych

Strona www Kooperatywy Dobrze
Fanpage Kooperatywy Dobrze

Działalność tej organizacji jest naprawdę imponująca. Dokładnie 4 lata temu 3 osoby założyły kooperatywę i zaczęły organizować ekologiczne zakupy od rolników, sadowników i ogrodników. Po drodze założyły stowarzyszenie i otworzyły pierwszy po 1989 roku sklep spółdzielczy. Dostały też m.in. nagrodę mieszkańców Warszawy za najlepszą inicjatywę pozarządową.

Dziś członków i członkiń oraz osób wspierających jest blisko 300-sta! Każdy z nich w zamian za stałe zaangażowanie otrzymuje wymierne korzyści - dostęp do zdrowej i naturalnej żywności produkowanej lokalnie. Wystarczy opłacać niewielką składkę członkowską oraz pomóc jako wolontariusz w wymiarze 3h/miesięcznie, aby kupować żywność po cenach produkcji. Nie zrzeszeni mogą kupować w cenach nieco wyższych, ale nadal bardzo tanio.

Kooperatywie "Dobrze"  z powodzeniem udaje się tworzyć alternatywę wobec ekspansji supermarketów i sieci handlowych, dla których liczy się wyłącznie zysk. Zachowują przy tym wszelkie zasady demokracji bezpośredniej, podejmując ważne decyzje wspólnie - bez szefów ani prezesów. Pozostaje mieć nadzieję, że podejmą wspólną decyzję, aby pojawić się także w innych polskich miastach! 

Świetny artykuł - "Mity na temat rolnictwa przemysłowego"http://www.dobrze.waw.pl/mity-na-temat-rolnictwa-przemyslowego/

Kooperatywa Lublin i “Wspólna Przestrzeń”

Lubelska kooperatywa prócz tworzenia alternatywy dla dominującego systemu konsumpcji i produkcji tworzy także projekt “Wspólna Przestrzeń”. Jest to lokal z wyposażoną kuchnią, w którym uczestnicy kooperatywy mogą uczestniczyć w warsztatach, wykładach oraz oczywiście wspólnie gotować i smakować specjałów lokalnej kuchni.

Kooperatywa Wawelska - Kraków

Krakowiacy zorganizowani są w te sposób, że zamówienie składa się przez internet - we wspólnym arkuszu kalkulacyjnym. Nie ma obowiązku dołączania się do każdego zamówienia, nie ma też minimalnej wielkości zamówienia, a paczki odbiera się raz w tygodniu. Aby dołączyć do tej kooperatywy należy zadeklarować 2h pracy w miesiącu i opłacić wpisowe w wysokości 50 zł (które jest zwracane, jeżeli osoba nie decyduje się na udział). Zbierany jest też fundusz gromadzki, o którego wydatkowaniu podejmowana jest wspólna decyzja. 

Kooperatywa Wawelska ma w swojej ofercie dzisiaj już 180 produktów. Oczywiście pochodzą one z upraw ekologicznych, najczęściej certyfikowanych.

Kooperatywa spożywcza (…) jest szkołą społeczną, gdzie ludzie uczą się sami radzić nad swoimi sprawami, organizować je, działać zbiorowo i solidarnie, reformować warunki swego bytu własnym umysłem i własnymi siłami, gdzie poznają w praktyce złożony mechanizm ekonomiczny i społeczny dzisiejszego życia i sposoby zarządzania nim.” Edward Abramowski, jeden z prekursorów kooperatyzmu z Polsce (cytat ze strony Kooperatywy Wawelskiej).

 

-
Rolnictwo Wspierane przez Społeczność
-

RWS także stanowi wsparcie dla rolników, ale idzie o krok dalej - współpracuje z nimi już na etapie planowania produkcji. Niektóre kooperatywy spożywcze organizują także RWS’y.

RWS Polska / Wspieraj Rolnictwo 

Działają pod hasłem "Wieś dla miasta - Miasto dla wsi" i rośną w siłę z każdym rokiem. Aktualnie w Polsce jest 6 RWS'ów i są plany na powstanie kolejnych - poszukiwane są osoby chętne podjąć się współorganizacji. Wartości takie jak: komunikacja, partnerstwo, solidarność i zaangażowanie są nie tylko teoretyczną podstawą ale muszą być realizowane w praktyce, aby RWS działał. Przykładowo - ryzyko związane z uprawami ponoszą solidarnie obie strony, czyli zarówno rolnik jak i konsument!

Strona www: http://wspierajrolnictwo.pl/
Mapa RWS: http://wspierajrolnictwo.pl/rws/
Grupa na fb: https://www.facebook.com/groups/rwspolska

"Przewodnik po RWS" - do pobrania (PDF) - kliknij w obrazek
O tym jak założyć RWS oraz jak ten model współpracy funkcjonuje. Opracowanie przy współpracy z organizacjami pozarządowymi zajmującymi się zrównoważonym rolnictwem.

-
Wirtualne Targowiska
-

Lokalny Rolnik - cała Polska

Serwis przypomina nieco działanie kooperatywy spożywczej, ale jest scentralizowany i zautomatyzowany - uczestnicy nie muszą się w żaden sposób udzielać, aby móc z inicjatywy korzystać i mieć dostęp do sprawdzonego i prawdziwego jedzenia. Koordynatorem grupy sąsiedzkiej może zostać każdy i otrzymywać procent od sprzedaży. Nie musimy martwić się o dostawy - załatwia to za nas Lokalny Rolnik. 

Zamówienia składa i opłaca się tak jak w sklepie internetowym, łatwo i wygodnie, a oprócz opisów i składów produktów mamy pełną informację o gospodarstwie z którego pochodzą. To jednak więcej niż e-sklep. Grup sąsiedzkich czyli punktów odbioru żywności jest dużo, a to okazja do rozmów, degustacji, wzajemnej pomocy, czyli po prostu - bliższej relacji. Tworzy się społeczność wspierająca rolników, wytwórców i rodzimych producentów.

Misja Lokalnego Rolnika to powrót do prawdziwego jedzenia, budowa świadomości na temat tego czym ono jest, skąd się bierze na naszych stołach i kto je przygotował. 

Zrób zakupy lub zostań koordynatorem pod adresem: https://lokalnyrolnik.pl/

Rano Zebrano - Warszawa

Dobrze wyposażony w żywność lokalną sklep, bez wychodzenia z domu - zakupy są dostarczane pod wskazany adres. Można tutaj zrobić zakupy od różnych rolników i płaci się wygodnie, online, jak w każdym sklepie internetowym. Wszystko przyjeżdża razem - masło od Pani Stasi, ogórki od Pana Józefa - wszystko w jednej paczce pod wskazany adres. Jedzenie jest lokalne, świeże i pyszne.

"To chyba najwygodniejsza z form pozyskiwania żywności, jednak na ten moment dostępna jedynie w Warszawie." - mówi Pani Ania, a Pan Przemek - pomysłodawca dodaje: "Nie chodzi tylko o zakupy, ale o budowanie świadomego społeczeństwa, lokalnej wspólnoty między klientami i dostawcami. Dlatego korzystając z Rano Zebrano, kupujesz nie tylko produkty najwyższej jakości, ale realnie wpływasz na swoje otoczenie."

Adres internetowy: https://ranozebrano.pl/

 

Pora na pola

Pora na pola to internetowy targ naturalnego jedzenia dla mieszkańców Warszawy. Wysokiej jakości żywność pochodzi od starannie wyselekcjonowanej grupy rolników oraz producentów i dostarczana jest do domów Zamawiających w wygodnych, wieczornych godzinach. Na stronie internetowej przy każdym wyrobie jest informacja kto dostarcza, więc oprócz składu znamy także pochodzenie danego produktu. Działalność różni się od sklepów internetowych ze zdrową żywnością tym, że bardzo duża ilość wyrobów jest świeża, przygotowana na konkretne zamówienie. Dzięki temu ogranicza się marnowanie żywności, ponieważ producent wytwarza dokładnie tyle, ile potrzeba. W pora na pola dominują opakowania szklane, które można zwracać przy następnym zamówieniu, co z kolei ogranicza produkcję niepotrzebnych opakowań. Jak mówi organizator Adrian Piwko: „Postanowiłem zorganizować przestrzeń, w której będzie można zamawiać najwyższej jakości wyroby od zaufanych rolników oraz producentów z dostawą do domu – serwis dla osób ceniących smak, zdrowie oraz swój czas. Przygotowania zajęły pół roku – najważniejsze były spotkania z Producentami, wizyty w gospodarstwach i wytwórniach, weryfikacje składów i sposobu wytwarzania, degustacje dużej ilości wyrobów po to, aby wybrać te najlepsze. Znam pochodzenie, skład i smak każdego z wyrobów.”

Strona www: https://poranapola.pl/

Fanpage: http://facebook.com/poranapola/

-
Sprawiedliwy Handel
-

Fairtrade Polska

Chociaż ruch Sprawiedliwego Handlu nie dotyczy polskich producentów żywności, Fair Trade Polska podkreśla ogromną rolę polskiego konsumenta w globalnym ujęciu, także warto wspomnieć o tej inicjatywie. Fundacja "Koalicja Sprawiedliwego Handlu" - Fairtrade Polska jest oddziałem Fairtrade International - działającej na całym świecie organizacji z siedzibą w Bonn.

Misja Fairtrade jest naprawdę olbrzymia - wspieranie i wzmacnianie pozycji marginalizowanych społeczności wiejskich z krajów Globalnego Południa (dawniej mówiło się Trzeciego Świata). Fairtrade dąży do zapewnienia m.in. sprawiedliwych wynagrodzeń, stabilnych i bezpiecznych warunków życia i pracy oraz możliwości rozwoju producentom i pracownikom z Azji, Ameryki Łacińskiej, Karaibów oraz Afryki. System Fairtrade obejmuje obecnie 1,6 miliona rolników i pracowników najemnych.

Wspieraj sprawiedliwy handel kupując oznaczone logo produkty takie jak: kawa, kakao, wyroby czekoladowe, bawełna, herbata czy banany

Fanpage na facebook'u: https://www.facebook.com/fairtradepolska/
Strona www: http://www.fairtrade.org.pl/
Lista sklepów internetowych, w których można zaopatrzyć się w produkty z certyfikatem “Fairtrade”: http://www.fairtrade.org.pl/podmioty/sklepy-online/ 

Fundacja Kupuj Odpowiedzialnie

FKO zajmuje się sprawiedliwym handlem w szerszym ujęciu niż Fairtrade Poska, prowadząc szereg akcji informacyjnych jak konferencje, seminaria, spotkania, debaty, pokazy filmów, happeningi, wystawy, festiwale oraz szkolenia. Ich celem jest podniesienie świadomości oraz zdolności polskiego społeczeństwa do robienia zakupów z myślą o środowisku. Zależy im na tym, abyśmy mieli wpływ na politykę polskich firm i globalnych korporacji, aby te dbały o środowisko i prawa człowieka.

Fanpage: https://www.facebook.com/kupujodpowiedzialnie/ 
Przewodnik FKO po przyjaznych środowisku i odpowiedzialnych społecznie polskich markach (nie tylko żywność):
http://dobrezakupy.ekonsument.pl/

"Żywność i demokracja - wprowadzenie do suwerenności żywnościowej", Polska Zielona Sieć (partner FKO) - do pobrania (PDF) - kliknij w obrazek po prawej

-
Permakultura
-

Definicja permakultury dotyczy uprawy roślin w zgodzie z naturą. Jest to holistyczna nauka o ekosystemie. Projektowanie upraw zgodne z zasadami permakultury wymaga troski o ziemię, rośliny i człowieka. Tworząc dowolne siedlisko roślinne musimy zatem użyć sporo wiedzy i wyobraźni, aby dobrać odpowiednie sąsiedztwo gatunków, zapewnić ich prawidłowe następowanie po sobie czy zadbać o optymalne wykorzystanie zasobów.

Permakultura.edu.pl - Szkoła Ekologii, Permakultury i Ogrodnictwa Miejskiego

Jeżeli chcesz zacząć przygodę z permakulturą, jest to najbardziej właściwy adres. Strona zawiera m.in mapę siedlisk wzorcowych, a także ogrodów, które rozpoczynają swoją przygodę z permakulturą - warto odwiedzić takie miejsce osobiście!

W serwisie znajdziemy także kompendium wiedzy na temat permakultury oraz bibliotekę z książkami i filmami. Chętni mogą wziąć udział w organizowanych warsztatach projektowania permakulturowego.

Strona www: http://permakultura.edu.pl/

 

https://youtube.com/watch?v=yShVbmSFY_

Cohabitat - Łódź

Fundacja Cohabitat nie jest łatwa do zaklasyfikowania ze względu na bardzo szeroki wachlarz podejmowanych tematów dotyczących samowystarczalności, autonomiczności technologicznej czyli m.in. permakultury, ale także energetyki budownictwa np. z gliny, ze słomy, z konopii. Podejmuje tematy zdrowego żywienia, zielarstwa, pszczelarstwa, kooperatyw spożywczych.

Forum: https://forum.cohabitat.net/ 
Fanpage na facebook'u: https://www.facebook.com/CohabitatGroup
Kanał na YouTube (m.in webinary): https://www.youtube.com/channel/UCC3efxA8TnH7UNDgFXI99cg/videos
Artykuł na temat permakultury:https://www.cohabitat.net/blog/permakultura-perma-co-jaka-kultura

"Magazyn WYTWÓRCY", nr 03/2016, Fundacja Cohabitat - do pobrania (PDF) - kliknij w obrazek po prawej

-
Ogrodnictwo Miejskie

 

Praca w ogrodzie, przy roślinach ma kojące działanie. Zieleń łagodzi stres i daje chwilę wytchnienia. Jak uzyskać ten efekt w mieście, gdzie raczej więcej jest szkła i betonu, niż grządek warzywnych i kwiatowych rabatek? Zorganizować ogród społeczny. To nie tylko odpowiedź na szarość miejskiego życia ale także sposób na nawiązanie lub pogłębienie relacji sąsiedzkich. Mieszkańcy miast wykorzystują wolne przestrzenie do tego, aby obcować z naturą, integrują się, edukują najmłodszych o tym jak ważna jest w naszym życiu roślinność.

Portal "Nasz Ogród Społeczny"

Kampania informacyjna oraz portal umożliwiający stworzenie własnego ogrodu społecznego w mieście. Już ponad 20 miejsc znajduje się pod opieką organizacji, która tworzy bazę wiedzy, instrukcje krok-po-kroku oraz udziela wsparcia finansowego.

 

 

Rodzinny Ogród Działkowy Wisła w Krakowie

Ogródki działkowe ulokowane w polskich miastach to rzadko miejsce, które odwiedzamy, jeżeli nie mamy tam swojego skrawka ziemi z altanką. No chyba, że w celach odwiedzin np. na grilla. Pod tym względem ROD Wisła to ewenement na krajową skalę i zdecydowanie temat na osobny artykuł, który powstanie w niedalekiej przyszłości. Projekty i wydarzenia realizowane są nie tylko z myślą o właścicielach ogródków, ale także całej lokalnej społeczności. Stawiany jest nacisk na integrację starszego pokolenia z najmłodszym. Dzieci z pobliskich szkół i przedszkoli przychodzą regularnie na ogródki, aby uprawiać warzywa, które później wspólnie preparują - pod bacznym okiem starszyzny. Zajęcia odbywają się także w niedalekim Lesie Mogilskim, gdzie prowadzone są zajęcia ze struktury lasu. Rzeka Wisła pomaga zrozumieć czym jest woda i jak ją zagospodarować. Ekologia naturalnie stanowi nieodzowny element tego projektu. Mieszkańcy Krakowa dbający o środowisko przyjeżdżają z organicznymi odpadkami i składują je w wolnych kompostownikach, a w zamian za to odbierają przetworzoną ziemię do kwiatów doniczkowych czy na rabaty przed bloki. Krakowski oddział Lokalnego Rolnika organizuje dostarczanie warzyw i owoców z ROD Wisła do mieszkańców miasta. Podczas organizowanych regularnie spotkań, cała społeczność zbiera się aby ze wspólnie wyhodowanych darów natury zrobić coś na wspólny stół, do którego później wszyscy zasiadają. Kiedy indziej pływają kajakami po Wiśle lub łowią ryby.

Linki: Fanpage ROD Wisła, Strona www

Podsumowanie

Nasze zestawienie nie miało na celu wymienić wszystkich inicjatyw, a raczej dać wyobrażenie ich wielkiej różnorodności. Jeżeli jakiegoś wartościowego projektu tutaj nie ujęliśmy - przepraszamy i prosimy o informację - chętnie dodamy go do naszego zestawienia! Bardzo cieszymy się, że organizacji tego typu jest tak dużo, a w każdej z nich są czasem dziesiątki osób, które na codzień działają tak sprawnie. Wielu z nich wzięło sobie za cel przybliżenie nam wszystkim czym naprawdę jest żywność i z jakim należytym szacunkiem powinniśmy się odnosić do pożywienia. Bardzo za to dziękujemy!

Film 'W koopie siła' Polskiej Zielonej Sieci:

Film ruchu Nyeleni na temat suwerenności żywnościowej:

Bądź na bierząco z najciekawszymi informacjami!






Zapisz się na newsletter

Podziel się z innymi